Wędzidła: z czego są zrobione?

Dzień dobry! Dzisiaj rozpoczynam cykl o wędzidłach. Celem jest zrobienie dużego przeglądu dostępnych rozwiązań i usystematyzowanie wiedzy.
Jednym z najczęściej wytykanych i kontrowersyjnych „grzechów” jeździeckich przesadne eksperymentowanie z kiełznami oraz dobranie do konia nieodpowiedniego/za mocnego kiełzna.
Z drugiej strony, zawsze znajdzie się grupka osób, dla których każdy „patent” jest zły i „tylko oliwka”. Niestety, takie podejście też może być niekorzystne dla szkolenia konia, bo nawet ta „delikatna oliwka” ma pewien mechanizm i działanie na pysk konia, który wcale nie musi wcale odpowiadać 100% koni.
Dlatego, jako świadomi jeźdźcy, musimy posiadać chociaż podstawową wiedzę o kiełznach po to, żeby dobrać do konia odpowiednie oraz żeby nie popaść żadną skrajność.
W tym miejscu zaznaczam, że nie należy traktować tego posta/serii jako wytyczne, jakie wędzidło powinien mieć Twój koń. Będą to bardziej wskazówki, a ostateczną decyzję wyboru kiełzna powinniście podejmować z doświadczonym szkoleniowcem.!

Złote, czy srebrne?

Rodzajów wędzideł jest mnóstwo i różnie można je też klasyfikować. Okazuje się, że jest różnica pomiędzy „złotym”, a „srebrnym”. W tym poście, zajmiemy się podziałem wędzideł ze względu na materiał, z którego jest wykonane. Zapraszam! 🙂

Zaczniemy od podstaw, czyli od tego, z czego wykonana jest większość używanych powszechnie wędzideł. Chodzi o stopy metali, czyli „mieszanki” metali z dodatkami stopowymi, poddanych odpowiedniej obróbce termicznej, plastycznej, itd itd… Tak więc na przykład, stal jest stopem, którego większość masową stanowi żelazo (>50%), dodatkiem jest węgiel (<2,11%), a poza nimi występują jeszcze inne pierwiastki. Zmienianie tych proporcji prowadzi do uzyskiwania nowych stopów, czyli nowych potencjalnych materiałów na wędzidła 🙂 Tak w bardzo dużym skrócie.

Stal nierdzewna – stop żelaza, chromu i niklu. Wśród wędzideł najłatwiej dostępny i najpopularniejszy stop metali. Jednak dla koni nie jest to zachęcający materiał- po pierwsze brakuje mu walorów zapachowo- smakowaych, a po drugie tradycyjna stal nierdzewna ma bardzo dużą pojemność cieplną, czyli temperatura wędzidła będzie zwykle znacząco niższa od temperatury otoczenia. Niektóre konie mogą być na to wrażliwe. Nie mniej jednak, wędzidła te są łatwo dostępne, przystępne cenowo oraz proste w utrzymaniu. Stal nierdzewna – i inne stopy metali też – daje także bardzo dużo swobody w wytwarzaniu różnych kształtów wędzideł – wędzidła cienkie, anatomiczne, puste… są to profile nieosiągalne np. dla tworzyw sztucznych.

Wędzidło podwójnie łamane ze stali nierdzewnej

Wadą stali nierdzewnej i niektórych innych stopów jest fakt, że zawierają one nikiel. Niektóre konie mogą mieć alergię na ten pierwiastek. Objawia się ona krostkami wewnątrz pyska, jak i niezauważalnymi zmianami, mającymi negatywny wpływ na ogólne samopoczucie oraz zdrowie konia. Alergia na nikiel nie występuje tylko u koni, ale również u ludzi.

Miedź, a dokładniej jej stopy, ponieważ wykonanie trwałego wędzidła z czystej miedzi nie jest możliwe ze względu na cechy tego metalu. Wędzidła ze stopów miedzi powodują u koni zwiększone ślinienie, co czyni miedź najbardziej pożądanym metalem do produkcji wędzideł.
Wędzidła ze stopów miedzi mogą również zawierać wspomniany wcześniej nikiel, co jest ich negatywną cechą. Co więcej, wędzidła miedziane nie są tak „niezniszczalne” jak stalowe – w wyniku normalnego użytkowania mogą zacząć powstawać na wędzidle zadrapania, które mogą być ostre/szorstkie/generalnie nieprzyjemne dla konia.

Cechą charakterystyczną miedzi jest kolor tego metalu, który jest przekazywany w stopach
Wędzidło ze stopu miedzi (Stubben Golden Wings)

Argentan (German Silver, niemieckie srebro) – stop miedzi (60%), cynku oraz niklu.
Wędzidła z tego stopu, jak i innych stopów miedzi posiadają pożądaną przez jeźdźców właściwość miedzi, jaką jest oczywiście pobudzenie ślinienia konia podczas jazdy i zwiększenie częstotliwości przeżuwania wędzidła. Argentan jest pierwszym opatentowanym stopem firmy Sprenger, którego „następcami” są aurigan oraz sensogal. Można spotkać często wędzidła z podobnych stopów – każda firma korzysta ze swojej receptury, ale ogólną filozofia jest podobna.

Wędzidło z argentanu

Aurigan – Stop miedzi (85%), krzemu (4%) oraz cynku (11%). Na konie ma działanie ma działanie typowe dla stopów miedzi. Wędzidła z auriganu nie zawierają niklu, a więc nie ma ryzyka wystąpienia reakcji alergicznej. Ponadto, aurigan posiada mniejszą pojemność cieplną, niż stal… zatem nawet jeśli włożymy nierozgrzany do pyska konia, stop ten szybko przybierze temperaturę ciała konia i będzie przyjemny dla konia.

Wędzidło z auriganu – barwa złota

Sensogan – jest to nowy, „ulepszony” aurigan – różnicą jest zastąpienie krzemu manganem oraz zmniejszenie procentowej ilości miedzi. Wędzidła z tego stopu jeszcze bardziej pobudzają ślinienie konia i zachęcają do akceptacji wędzidła. Co więcej, dostarczanie do końskiego organizmu manganu może mieć pozytywne skutki nawet poza jazdą, gdyż ten pierwiasek odgrywa ważną rolę w nowoczesnym żywieniu koni.

Wędzidło z sensoganu – barwa biało-złota

Słodkie żelazo (blue steel, sweet iron) – są to wędzidła stalowe, o charakterystycznej ciemnoniebieskiej barwie. Są one wykonane ze stali łatwo rdzewiejącej – gdy pozostawimy wędzidło z dostępem do powietrza, utworzy się na nim srebrno lub brązowy nalot. Jest to słodka rdza, na którą konie mają reagować bardzo entuzjastycznym ślinieniem. To wędzidło wymaga poświęcenia trochę uwagi przy codziennym utrzymaniu. Niepożądany jest pomarańczowy nalot, który może pojawić się jeśli wędzidło nie będzie używane regularnie lub zostanie pozostawione w wilgotnym otoczeniu. Wędzidło takie powinno się wymieniać według zaleceń producenta, czyli może to być co 2-3 lata.

Wędzidło ze „słodkiego żelaza”

To tyle jeśli chodzi o stopy metali. Zanim przejdę dalej, chciałam tylko zaznaczyć, że nie ma jednego, „słusznego” wyboru z wyżej wymienionych. Dlatego rodzaj wędzidła, jak i materiał, z którego jest wykonane, dobieramy indywidualnie do konia.

Tworzywa sztuczne – można spotkać je w wielu postaciach.
Standardowe wędzidła ze „smakowego plastiku” wewnątrz posiadają sztywny rdzeń (zwykle ze stali nierdzewnej), a na zewnątrz powlekane są smakowym tworzywem, które oczywiście ma zachęcić konia do zwiększonego żucia. Wędzidła plastikowe w powszechnym przekonaniu uważane są za wędzidła delikatne. Jest w tym trochę prawdy – jeśli porównamy ze sobą działanie dwóch takich danych wędzideł metalowego i plastikowego – delikatniejsze będzie faktycznie plastikowe, ponieważ jest bardziej podatne na odkształcenia. Plastiki są niestety materiałami kruchymi – należy kontrolować, czy zachowana jest ciągłość materiału, ponieważ uszkodzone może sprawiać koniowi dyskomfort lub nawet go zranić.

Wędzidło plastikowe ze stalowym rdzeniem

Tworzywo sztuczne w produkcji wędzideł stosuje się również w postaci żelu/gumy. Tutaj rdzeń może być elastyczny (np. kompozyt) lub sztywny (stop). Istnieje wiele rodzajów żeli/gum, które różnią się między sobą sztywnością (bardziej lub mniej giętkie), co dale pole do manewru i idealnego dopasowania kiełzna z tego rodzaju materiału do potrzeb danego konia.

Pelham (stubben) – ścięgierz prosty, ze stali, powlekany gumą

Skóra. Przeważnie skóra wołowa. Wędzidła skórzane wykorzystywane są najczęściej w przypadku koni bardzo wrażliwych, nieakceptujących wędzideł z innych materiałów. Podobnie jak w przypadku wędzideł z tworzyw sztucznych, trzon wędzidła skórzanego może być sztywny lub elastyczny. Skóra staje się miękka i dodatkowo przyjemna dla końskiego pyska pod wpływem produkowanej śliny, natomiast wysuszona jest sztywna i nieprzyjemna w dotyku. Przed jazdą zaleca się na moczenie wędziła skórzanego w zimnej wodzie – po pierwsze ze względów konserwacyjnych, a po drugie „przyjemniej” dla konia będzie jeśli założymy już wstępnie „rozmiękczone” kiełzno.
Wędzidło skórzane, aby służyło nam długo, musi być odpowiednio konserwowane – pod tym względem jest najbardziej wymagającym z wędzideł. Ponadto, tak jak wspomniałam wcześniej, takie wędzidło należy namaczać w wodzie przed jazdą, ale też po jeździe należy je dokładnie opłukiwać.

Wędzidło skórzane ze stalowym trzonem

Uff, to wszystkie najpopularniejsze materiały, z których wykonywane są wędzidła. Warto jest mieć podstawową wiedzę na temat materiałów, które serwujemy na co dzień naszym wierzchowcom – czasami nie trzeba zmieniać mechanizmu wędzidła, a wystarczy zaproponować koniowi inny materiał, aby uzyskać pewien oczekiwany efekt.


Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *